ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ: Η ελεύθερη αγορά δεν περιορίζει τη δημοκρατία, τη διαλύει!

Συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης του καθηγητή Διεθνών Χρηματοοικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

του Θωμά Σίδερη

Πώς θα χαρακτηρίζατε τη σημερινή οικονομική κρίση; Πρόκειται για συσσώρευση πλούτου σε ακόμα λιγότερα χέρια;

Η σημερινή κρίση, η οποία άρχισε στα μέσα του 2007 ως χρηματοπιστωτική κρίση του αμερικάνικου χρηματοπιστωτικού συστήματος και εξαπλώθηκε στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να εξελιχθεί στη συνέχεια σε οικονομική κρίση. Η κρίση που βιώνουμε σήμερα είναι μέρος μιας αλυσίδας κρίσεων οι οποίες άρχισαν σιγά –σιγά να εκδηλώνονται από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 (κρίση χρέους των αναπτυσσομένων χωρών) να συνεχισθούν με τις κρίσεις των χρηματοπιστωτικών συστημάτων όλου σχεδόν του πλανήτη τη δεκαετία του 1990 ( πάνω από 130 τραπεζικές κρίσεις έχουν συμβεί σχεδόν σε εκατό χώρες την περίοδο 1970-2005). Πολλές από τις κρίσεις αυτές μετατράπηκαν σε οικονομικές κρίσεις για να καταλήξουμε στη μεγάλη κρίση των εταιριών e-com στις αρχές του 2000 και τέλος στην παρούσα κρίση που ταλανίζει σε μεγάλο βαθμό κυρίως τις χώρες της Δύσης και του ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Όλα τα παραπάνω αναφέρονται στο νέο μου βιβλίο «Οι Σύγχρονες Κρίσεις του Παγκόσμιου Χρηματοπιστωτικού Συστήματος», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Α. Λιβάνη. Η τρομακτική αύξηση της συχνότητας των παρατηρουμένων χρηματοπιστωτικών κρίσεων την περίοδο 1974- 2011 είναι αποτέλεσμα αφενός της απορρύθμισης των κανόνων λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και αφετέρου της υπέρμετρης διόγκωσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος αλλά και της χρηματιστηριοποίησης των γενικότερων οικονομικών δραστηριοτήτων ως  επιτακτικής ανάγκης της αναπτυγμένης δύσεως (με προεξάρχουσες τις  ΗΠΑ) να διατηρήσουν την in senso lato, οικονομική τους  κυριαρχία τους επί των χωρών του Πλανήτη. Οι συντελούμενες μεταβολές στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας με την παρατηρούμενη υποχώρηση των χωρών της Δύσης στο επίπεδο της πραγματικής οικονομίας και η άνοδος των χωρών BRICS πρέπει να αντισταθμιστούν με την απόλυτη κυριαρχία των χρηματοπιστωτικών μέσων και του παγκοσμίου χρήματος. Η χρηματιστηριοποίηση  της οικονομίας επομένως είναι ένα αναγκαστικό βήμα της αναπτυγμένης δύσεως στη ιστορική διαδικασία που ζούμε. Όμως η χρηματιστηριοποίηση της οικονομίας (δηλαδή το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας να λειτουργεί όπως και το χρηματιστήριο ..) μπορεί να λειτουργήσει μόνο σε κατάσταση πλήρους ρευστοποιήσεως των πάντων ( από τα στοιχεία του ενεργητικού , μέχρι της εργασιακές σχέσεις αλλά και όλα τα πολιτισμικά και κοινωνικά αγαθά – η εποχή της διακινδύνευσης). Με απλά λόγια μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη διαμεσολάβηση εκείνων των κρατικών λειτουργιών που στη δημοκρατία θέτουν φρένο στην απληστία των δυνατών και υποστηρίζουν τα γενικότερα συμφέροντα των λιγότερο εύπορων πολιτών. Η απουσία μηχανισμών εξισορρόπησης επιτρέπει στους πλούσιους να γίνουν πλουσιότεροι με χιλιάδες τρόπους και μηχανισμούς (μείωση της φορολογίας, δημιουργία εξωχώριων κέντρων, πολυεθνικές επιχειρήσεις κτλ) και οι φτωχοί φτωχότεροι. Επομένως, είναι η εφαρμογή ενός προγράμματος υποστήριξης της οικονομικής ανισότητας (έχει και επίσημο όνομα η θεωρία: trickle down economy – effect)  που εμπεριέχει εν σπέρματι την κρίση με αυτή τη συχνότητα αλλά και με αυτή την ένταση. Στο δεύτερο μέρος του ερωτήματός σας απαντώ ευθέως: πάντοτε η οικονομική κρίση έχει νικητές και ηττημένους. Και σε αυτή τη φάση οι ηττημένοι για ακόμα μια φορά είναι οι ίδιοι. Τώρα, τι σόϊ δημοκρατικό παιχνίδι είναι αυτό που κερδίζουν πάντοτε οι ίδιοι, είναι άξιον απορίας.             

Ποια κοινά στοιχεία έχει το κραχ του ’29 με την οικονομική κρίση των τριών τελευταίων ετών;

Ενώ υπάρχουν κοινά στοιχεία μεταξύ των δύο κρίσεων εντούτοις, είναι εντελώς διαφορετικές. Τίποτε στην πορεία της κοινωνικής ιστορίας δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Όταν περάσει κάποιος από ένα σημείο δεν μπορεί να ξαναπεράσει. Ας θυμηθούμε τον Ηράκλειτο. Η Ιστορία «επαναλαμβάνεται μετεξελισσόμενη».

Το βασικό κοινό στοιχείο των δύο κρίσεων είναι ότι «χτύπησαν» την καρδιά του συστήματος. Μια καρδιά όμως που λόγω του χρόνου που έχει διαβεί, λειτουργεί ή πρέπει να λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο. Ίσως να είναι περισσότερο γερασμένη σήμερα. Σηκώνει περισσότερα βάρη. Το δεύτερο κοινό σημείο που θα μπορούσα να σημειώσω ότι ενώ το 1929 υπήρχαν τα «χρυσά δεσμά» του χρυσού συναλλαγματικού κανόνα. Σήμερα υπάρχουν «τα αόρατα δεσμά» των ελεύθερων χρηματοπιστωτικών αγορών, που όπως είπαμε προηγουμένως έχουν αποκτήσει σημαντικότατη αυτονομία από την πραγματική οικονομική δραστηριότητα. Το τρίτο κοινό σημείο είναι ότι η Μεγάλη Ύφεση του τέλους της δεκαετίας του 1920 και της δεκαετίας του 1930 ήταν η εποχή που μπήκε σε δοκιμασία η πρώτη μεγάλη φάση της οικονομικής παγκοσμιοποίησης . Επρόκειτο για μια διαδικασία βάρβαρη που έληξε με τεράστιο κρότο και πάταγο (και όχι με ένα λυγμό όπως θα ήθελαν οι θιασώτες της) επαναφέροντας τις οικονομίες στην εθνική τους διάσταση. Σήμερα, πολλοί  λαοί, και πολλές  χώρες του πλανήτη αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα με τις διαδικασίες της σημερινής παγκοσμιοποίησης. Θεωρώ ότι οι εξελίξεις θα οδηγηθούν προς μια συνεχή προσπάθεια αποσάθρωσης των προταγμάτων της παγκοσμιοποίησης. Αυτό θα γίνει σιγά –σιγά και με την πάροδο του χρόνου . Το χρονικό αυτό διάστημα θα είναι ανάλογο του χρόνου που οι ανερχόμενες δυνάμεις θα αισθανθούν έτοιμες για να απαιτήσουν το μερίδιο της κυριαρχίας που τους ανήκει.

Τώρα για την ιστορική αναφορά μπορούμε να πούμε τα ακόλουθα. Το 1929 η κρίση ξεκίνησε με την απότομη κατάρρευση των τιμών των μετοχών στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Από πολλούς θεωρείται ότι το αρχικό αίτιο της κρίσης ήταν η περιοριστική νομισματική πολιτική, που είχε ασκηθεί κατά το προηγούμενο έτος προκειμένου να αντιμετωπιστεί η χρηματιστηριακή κερδοσκοπία που ακολούθησε την κερδοσκοπία στις τιμές των ακινήτων. Η κρίση όμως επιτάθηκε κυρίως λόγω της αδόκιμης οικονομικής πολιτικής με την οποία αντιμετωπίστηκε αλλά και του ανεπαρκούς θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των αγορών. Η κρίση του 1929 χαρακτηρίστηκε από τον πανικό των καταθετών, που οδήγησε σε μαζική απόσυρση καταθέσεων και σε πτωχεύσεις τραπεζών (στις ΗΠΑ καταγράφηκαν 4 «κύματα» πανικού και τραπεζικών πτωχεύσεων μεταξύ του 1930 και του 1933) και τη δραστική υποχώρηση της ιδιωτικής κατανάλωσης (λόγω και της αυξημένης αβεβαιότητας για τις προοπτικές της παραγωγής και των εισοδημάτων).  Η κατακρήμνιση της ζήτησης οδήγησε σε μεγάλη και απότομη πτώση του γενικού επιπέδου των τιμών και του προϊόντος, καθώς και σε δραματική αύξηση της ανεργίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις ΗΠΑ την τετραετία 1930-1933 το προϊόν μειώθηκε σωρευτικά κατά 31% και οι τιμές υποχώρησαν κατά 33%, ενώ την περίοδο 1930-1938 το μέσο ποσοστό ανεργίας έφθασε στο 26%. Ταυτόχρονα, παρατηρήθηκαν φαινόμενα «αρνητικής ανατροφοδότησης» μεταξύ του χρηματοπιστωτικού τομέα και της πραγματικής οικονομίας. Συγκεκριμένα, η πτώση των τιμών είχε αποτέλεσμα να αυξηθεί το πραγματικό βάρος του χρέους των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών και να μειωθεί η πιστοληπτική τους ικανότητα, να αυξηθεί δηλαδή ο πιστωτικός κίνδυνος για τις τράπεζες και, τελικά, να υποχωρήσουν ακόμη περισσότερο η ζήτηση και το γενικό επίπεδο των τιμών. Βασικοί «δίαυλοι» μετάδοσης της κρίσης από τις ΗΠΑ στον υπόλοιπο κόσμο ήταν η μείωση των εκροών κεφαλαίων από τη χώρα αυτή.  Λόγω του κανόνα χρυσού που ίσχυε τότε,  η αυξημένη ζήτηση χρήματος και οι επακόλουθες σημαντικές εισροές χρυσού στις ΗΠΑ οδήγησαν, σχεδόν αυτόματα, σε περιοριστικές νομισματικές συνθήκες στις άλλες χώρες.  Tην  περίοδο αυτή εντάθηκε το φαινόμενο του προστατευτισμού και των ανταγωνιστικών υποτιμήσεων με σκοπό την στήριξη των εθνικών οικονομιών.  Όμως τα φαινόμενα αυτά οδήγησαν σε συρρίκνωση του παγκόσμιου εμπορίου και σε περαιτέρω υποχώρηση της διεθνούς οικονομικής δραστηριότητας. Η σημερινή κρίση ουσιαστικά πρωτοεκδηλώθηκε ως «διεθνής χρηματοπιστωτική αναταραχή», που πυροδοτήθηκε στα μέσα του 2007 με τη μεγάλη διόγκωση των επισφαλειών στην αγορά στεγαστικών δανείων προς νοικοκυριά χαμηλής πιστοληπτικής ικανότητας στις ΗΠΑ. Στην εκδήλωση της αναταραχής αυτής συνέβαλλαν αρκετοί παράγοντες όπως το επί σειρά ετών υψηλό επίπεδο ρευστότητας διεθνώς (μεταξύ άλλων λόγω της υπερπροσφοράς αποταμιεύσεων από τις μεγάλες αναδυόμενες ασιατικές οικονομίες), σε συνδυασμό με την αναζήτηση υψηλών αποδόσεων και την αυξημένη διάθεση ανάληψης κινδύνων από τους επενδυτές, καθώς και με την ανάπτυξη σύνθετων – και σε σημαντικό βαθμό αδιαφανών – χρηματοοικονομικών προϊόντων υψηλού κινδύνου. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, οι εξελίξεις αυτές  διευκολύνθηκαν από  το γεγονός ότι στα τέλη του 1999 είχε καταργηθεί (με το νόμο Gramm-Leach-Bliley) η από το 1933 διάκριση μεταξύ εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών (ο γνωστός Glass- Steagal act), αλλά και από την απουσία αυστηρής εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Η αρχική χρηματοπιστωτική αναταραχή εξαπλώθηκε γρήγορα και άρχισαν να καταγράφονται μεγάλες ζημίες αλλά και χρεοκοπίες χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων παγκόσμιας εμβέλειας. Όπως είχε συμβεί και το 1929, οι αρνητικές εξελίξεις στο χρηματοπιστωτικό και τον πραγματικό τομέα της οικονομίας αλληλοτροφοδοτούνταν, αν και αυτή τη φορά δεν υπήρξαν γενικευμένα φαινόμενα πανικού των καταθετών. Και αυτό χάρη στη θεσμοθετημένη εγγύηση των καταθέσεων, η οποία μάλιστα σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, διευρύνθηκε αμέσως μόλις κορυφώθηκε η κρίση. Πάντως, η δυσλειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών συμπίεζε την οικονομική δραστηριότητα, ενώ, με τη σειρά της, η  εξασθένηση της οικονομικής δραστηριότητας υπονόμευε περαιτέρω την κεφαλαιακή θέση των τραπεζών και την ικανότητά τους να χρηματοδοτούν τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στις προηγμένες οικονομίες το ΑΕΠ θα μειωθεί περίπου κατά 3,5% εφέτος και ο πληθωρισμός θα είναι σχεδόν μηδενικός, ενώ το ποσοστό ανεργίας έφθασε ήδη το 10,2% στις ΗΠΑ τον Οκτώβριο και το 9,7% στη ζώνη του ευρώ το Σεπτέμβριο. Έτσι, η τελευταία αναταραχή μετεξελίχθηκε σε παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, τη μεγαλύτερη από τη δεκαετία του 1930.
Είναι μια κρίση συστημική; Το ’29 ο καπιταλισμός τα κατάφερε. Σήμερα;

Όταν λέμε συστημική, εννοούμε ότι διατρέχει το σύστημα. Έχω τη εντύπωση ότι η σημερινή  κατάσταση του καπιταλισμού είναι σε καλύτερο επίπεδο από αυτό της δεκαετίας του 1930 όταν υπήρχε η Σοβιετική Ένωση αλλά και το δυνατό εργατικό κίνημα.  Ο καπιταλισμός εξαπλώνεται γίνεται περισσότερο παγκόσμιος. Επίσης έχει ακόμα πολύ χώρο για εξάπλωση. Απλώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με νέες ανερχόμενες δυνάμεις που θέτουν σε αμφισβήτηση όχι το σύστημα αλλά την πρωτοκαθεδρία της Δύσεως. Η ιστορία κινείται προς εξάπλωση αυτού που ο Π.Κονδύλης προσδιόρισε ως παγκόσμια μαζικοδημοκρατία. Η πτώση των αξιών της αστικής τάξης έχει ως αποτέλεσμα την πτώση  και των αξιών της εργατικής τάξης. Ο κόσμος οδηγείται σε άλλες μορφές διακυβέρνησης, λιγότερο δημοκρατικές, περισσότερο αυταρχικές, και με κυριαρχικές μορφές ανομίας. Ο καπιταλισμός, ως σύστημα παραγωγής και ιδιοποίησης του πλούτου των πολλών από τους λίγους, έχω την αίσθηση ότι δεν κινδυνεύει στο προσεχές μέλλον.
Η Ελλάδα, το 1932 επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου λαμβάνει ένα υπέρογκο δάνειο από μια σουηδική εταιρεία; για να χτίσει σχολεία. Η κρίση χρέους στην Ελλάδα προκύπτει από μια σειρά δανειακών συμβάσεων που συνάπτει η Ελλάδα από σύστασης του νεοελληνικού κράτους;

Στον Πίνακα 1 αναφέρονται οι αθετήσεις πληρωμών του Ελληνικού Κράτους από το 1827 μέχρι και σήμερα. (Για τα ζητήματα αυτά δες : Κ. Μελάς Γενική Επισκόπηση Δανεισμού και Δημοσίου Χρέους στην Ελλάδα 1824-2010 www.kostasmelas.gr 01.06.2011. Επίσης στο Ερμής ο Λόγιος Τεύχος Νο 2 .2011)

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Αθετήσεις Πληρωμών του Ελληνικού Κράτους

Έτος                                             Αιτιολογία                             Ρύθμιση  

1827

Αδυναμία πληρωμής  των ληξιπρόθεσμων οφειλών των δύο δανείων της ανεξαρτησίας από την Αγγλία

Η Δημιουργία του Ελληνικού Κράτους , έδωσε  τη δυνατότητα καταλογισμού των δανειακών υποχρεώσεων

1843

Διακοπή καταβολής των δόσεων κοινοπρακτικού δανείου από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις ύψους 60000000 γαλλικών φράγκων

Αποκλεισμός από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Εσωτερικός Δανεισμός.

1893

Αδυναμία πληρωμής των δανειακών υποχρεώσεων της χώρας ύψους 585,5 χρυσών φράγκων.

Υπαγωγή στο ΔΟΕ. Άρση του ΔΟΕ το 1978.

1932

Αθέτηση πληρωμής των εξωτερικών υποχρεώσεων της χώρας. Ύψος δανείων 2.868,1 χρυσά φράγκα

Ο τελικός διακανονισμός έγινε την περίοδο 1951-2 από τον Σ. Μαρκεζίνη. Οι πληρωμές ολοκληρώθηκαν το 1978.

2010

Αποκοπή της χώρας από της χρηματοπιστωτικές αγορές και προσφυγή στο δάνειο της ΕΕ,ΕΚΤ,ΔΝΤ. Ύψος ΔΧ 330Δις Ευρώ.

Δάνειο 110 δις Ευρώ από ΕΕ,ΕΚΤ,ΔΝΤ και υπογραφή Μνημονίου. Εξακολουθεί να υπάρχει ο βραχυπρόθεσμος δανεισμός.

 

 

 

Η πρώτη εξ αυτών όπως φαίνεται από τον Πίνακα  έγινε το 1827 ,δηλαδή ουσιαστικά πριν την ίδρυσή του ως ανεξάρτητο κράτος. Μάλιστα η ίδρυση της κρατικής οντότητας του ελληνικού έθνους συμβάδισε και με τη δυνατότητα καταλογισμού των χρεών. Η δεύτερη έγινε επί Βασιλείας  Όθωνος . Η Τρίτη υπό την κυβέρνηση Χ. Τρικούπη . Η προτελευταία έγινε 78 χρόνια από σήμερα επί Ε. Βενιζέλου. Η τελευταία είναι αυτή που ζούμε σήμερα με κυβέρνηση Γ. Α. Παπανδρέου.

Η μελέτη της ιστορίας των τριών σημαντικών χρεοκοπιών του ελληνικού κράτους 1893, 1932 και 2010 αναδεικνύει ένα κοινό στοιχείο που τις συνδέει κατά την άποψή μου κατά τρόπο χαρακτηριστικό. Το κοινό στοιχείο είναι ότι την περίοδο που προηγήθηκε άμεσα πριν την κρίση, είχαν δρομολογηθεί μεγαλεπήβολα δημόσια έργα με σκοπό τον έντονο και σημαντικό εκσυγχρονισμό της χώρας, κυρίως μέσω δανεισμού. Ας θυμηθούμε τα προγράμματα δημοσίων επενδύσεων της χώρας και τα έργα που πραγματοποιήθηκαν από τις κυβερνήσεις Χ. Τρικούπη, Ε. Βενιζέλου και Κ. Σημίτη (θεωρώ ότι η κυβέρνηση Καραμανλή υπήρξε μόνο για να χειροτερεύσει τις εξελίξεις) αλλά και την αλαζονική διάθεση των κυβερνήσεων αυτών για τις σημαντικές και τεράστιες δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας να καταστεί ισχυρή και σχετικά «αυτάρκης».
Παρά την προσπάθεια που κατεβλήθη και το τεράστιο κόστος σε χρηματικούς πόρους και τις τρεις φορές (βεβαίως σε διαφορετικές συνθήκες) η χώρα οδηγήθηκε σε χρεοκοπία. Τι άραγε να σηματοδοτούν για της Ελλάδα αυτές οι τρεις ιστορικές φάσεις με τις ίδιες προθέσεις, την ίδια εξέλιξη και τα ίδια αποτελέσματα;

Τι έγινε ακριβώς το 2000 που μπήκε η Ελλάδα στην ΟΝΕ;

Υπήρχαν τρία βασικά ονομαστικά οικονομικά κριτήρια :

1. Το δημοσιονομικό έλλειμμα έπρεπε να ήταν κάτω από 3,0% του ΑΕΠ.  Σύμφωνα με τους σημερινούς υπολογισμούς το πραγματικό έλλειμμα ήταν από 0,5 έως 1,0% μεγαλύτερο.

2. Ο ρυθμός πληθωρισμού έπρεπε να ήταν μικρότερος από το μ.ο του πληθωρισμού των τριών χωρών με τους μικρότερους  πληθωρισμούς.

3. Το δημόσιο χρέος έπρεπε να ήταν κάτω από το 60,0% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα μπήκε με δημόσιο χρέος 102,0%.

Όμως το βασικό κριτήριο που λειτούργησε τότε ήταν κυρίως το πολιτικό κριτήριο για μια Ενωμένη  Ευρώπη  κυρίως από τη μεριά της Γαλλίας για να δυναμώσει την πολιτική της θέση έναντι της Γερμανίας. Η τελευταία δεν έφερε πολλές αντιρρήσεις διότι είχε το προηγούμενο της ενσωμάτωσης της Ανατολικής Γερμανίας. Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Ουσιαστικά οι περισσότερες χώρες εισήλθαν πρωταρχικά με πολιτικές αποφάσεις.

Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι εάν κάποιος λογιστής «μαγείρευε» τα οικονομικά στοιχεία της χώρας του, δε θα ορκιζόταν πρωθυπουργός; Ποια είναι η άποψή σας;

Συμφωνώ απολύτως.

Η κυβέρνηση στην Ελλάδα άλλαξε. Στην Ιταλία το ίδιο. Είναι θέμα προσώπων ή πολιτικών που ακολουθούνται; Είναι θέμα τεχνοκρατών ή πολιτικών που διαχειρίζονται;

Η ερώτησή σας είναι καίρια. Βρισκόμαστε μπροστά στο επικίνδυνο γεγονός δύο χώρες της Ένωσης να αποπέμπουν δύο εκλεγμένους πρωθυπουργούς και να τους αντικαθιστούν με δύο «πολιτικούς τεχνοκράτες». Δηλαδή βρίσκεται σε εμφανή κίνδυνο η Δημοκρατία δεδομένου ότι ο κυρίαρχος λαός τον αφήνουν στην γωνία. Στις δύο άλλες χώρες που βρίσκονται η μια στο Μνημόνιο και ή άλλη στο χείλος της καταστροφής (Πορτογαλία και Ισπανία) ο λαός κλήθηκε να αποφασίσει στην πρώτη και θα κληθεί στη δεύτερη για ήδη ληφθείσες αποφάσεις. Στη σειρά μπαίνει και το Βέλγιο. Τελικά τι προβλέπουν οι ηγεμόνες της ΕΕ; Στο προσεχές μέλλον θα έχουμε σε μια σειρά χώρες «τεχνοκράτες» που θα επιβάλλουν τις αποφάσεις τους; Γίνεται κατανοητό ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχισθεί και μάλιστα στην Ευρώπη όπου υποτίθεται ότι η δημοκρατία λειτουργεί. Συνεπώς πρόκειται για λάθος πολιτικές που δεν είναι δυνατόν να τις αντέξουν οι ευρωπαϊκοί λαοί. Αν δεν μεταβληθούν οι πολιτικές, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υπάρχει η ευρωζώνη. Το κοινό νόμισμα αν δεν μπορεί να λειτουργεί υπέρ της δημοκρατίας πρωτίστως δεν έχει λόγω ύπαρξης. Ας συμφωνήσουν στην προκειμένη περίπτωση όλα τα κράτη να διαλύσουν συντεταγμένα την ευρωζώνη και ο καθένας να πορευθεί με ίδιες δυνάμεις όπως έχει συμβεί τα τελευταία 200 χρόνια. Θα ήταν ίσως η σοφοτέρα των λύσεων. Όχι μονομερείς αποχωρήσεις, που πράγματι θα δημιουργήσουν τεράστια προβλήματα και θα σπρώξουν την χώρα πολλά χρόνια πίσω. Όμως δε θα πρέπει να βγάζουμε από το μυαλό μας και τις δικές μας ευθύνες για την κατάσταση που έχει περιέλθει η χώρα.

Ιεραρχικά, ποιες είναι οι κυριότερες αιτίες της κρίσης χρέους στη χώρα μας;

Οι αιτίες κατ’ αρχάς βρίσκονται στην αδυναμία των ελληνικών κυβερνήσεων να ελέγξουν το δημόσιο χρέος τα τελευταία τριάντα χρόνια και επομένως τη δημιουργό αιτία του χρέους τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Η Ελληνική Οικονομία με το υψηλό χρέος εντάχθηκε στη ζώνη του ευρώ όπου δεν επιτρέπεται η νομισματοποίηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων μέσω της παρέμβασης της ΕΚΤ, και επομένως καλείται να αναχρηματοδοτήσει το χρέος της μέσω των χρηματοπιστωτικών αγορών, αυτό  δημιουργούσε ένα σοβαρότατο κίνδυνο ότι με την πρώτη αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές η Ελλάδα θα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Ο κίνδυνος για την Ελλάδα ήταν υπαρκτός και παραμόνευε. Μόνο οι έλληνες πολιτικοί αλλά και οι άλλοι παράγοντες (τράπεζες και συνδικάτα) δεν κατανόησαν αυτούς τους κινδύνους. Πιθανόν να τους γνώριζαν, αλλά πράττοντες ιδιοτελώς τούς αγνόησαν επιδεικτικά. Το 2007-8 δε συνέβη μια απλή αναταραχή, αλλά μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, μετεξελίχθηκε δε σε δημοσιονομική κρίση των χωρών που έσπευσαν να σώσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και σε κρίση χρέους. Οι χώρες που πρώτες επλήγησαν στην ευρωζώνη υπέστησαν αυτή την επίθεση με διαφορετική δικαιολογία η κάθε μία και στην πραγματικότητα με διαφορετικό πρόβλημα . Η Ελλάδα, λόγω υψηλού δημοσίου χρέους και δημοσιονομικού ελλείμματος και εξαιτίας της γνωστής λειτουργίας του Κράτους, η Πορτογαλία λόγω χαμηλού ρυθμού μεγέθυνσης, η Ιρλανδία λόγω υψηλού δημοσιονομικού ελλείμματος λόγω της διάσωσης του τραπεζικού της συστήματος, η Ιταλία λόγω υψηλού δημοσίου χρέους που επιβαρύνεται λόγω της πολιτικής αστάθειας κτλ. Δηλαδή υπάρχει μια διεθνή κρίση που χτυπά τις αδύνατες αλυσίδες ενός συστήματος που είναι άκαμπτο  αλλά που δεν μπορεί να υποστηρίξει αυτή του την ακαμψία μπροστά στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ορθολογική οικονομική διαχείριση σημαίνει κατάλυση του κοινωνικού κράτους;

Αν ως «ορθολογικό» εννοήσουμε ότι εννοεί η νεοκλασική οικονομική σκέψη τότε όχι μόνο σημαίνει κατάλυση του κοινωνικού κράτους αλλά περισσότερο σημαίνει ότι ο καθένας θα έχει δικαιώματα ενώ εργάζεται με τους όρους  καμίας προστασίας.

Η περικοπή μισθών και συντάξεων και οι έκτακτες οικονομικές εισφορές μπορούν να «σώσουν» την Ελλάδα;

Με τον τρόπο που γίνονται κατηγορηματικά όχι.

Θα μπορούσαν να συμβάλλουν κάπως στην δημοσιονομική προσαρμογή αν γινόταν με άλλους στοχευμένους τρόπους, σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και αν υπήρχε μια έντονη προσπάθεια για επενδυτικές πρωτοβουλίες ως υποκατάστατο της απορρόφησης από το εισοδηματικό κύκλωμα των καταναλωτικών δαπανών.

Αν η Ελλάδα δε φημίζεται για την ορθολογική οικονομική διαχείριση, η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη πώς προκύπτει;

Όπως είπα και προηγουμένως προκύπτει από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση , από τη λανθασμένη αρχιτεκτονική του ευρώ και από τους λανθασμένους τρόπους που επιχειρεί η ΕΕ (Γερμανία) να λύσει το πρόβλημα. Αντί να το λύνει το επιδεινώνει.

Σχηματικά έχουμε τον πλούσιο Βορρά και τον φτωχό Νότο. Μέχρι πόσο μπορεί να βαθύνει το χάσμα;

Το ζήτημα δεν είναι αν έχουμε πλούσιο Βορρά και πτωχό Νότο. Σχεδόν τα τελευταία 100 χρόνια και ίσως περισσότερο πάντα έτσι ήταν. Το θέμα είναι αν με το ευρώ έγινε σύγκλιση ή απόκλιση των οικονομιών των χωρών του Βορρά και του Νότου. Επίσης, το ερώτημα είναι με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να γίνει αυτό. Και αν αυτές οι προϋποθέσεις έχουν καμία  σχέση με την πραγματικότητα και τη σημερινή αλλά και την ιστορική.

Η Ευρωζώνη είναι υπόθεση της Γερμανίας;

Το ερώτημα θα πρέπει να το απευθύνετε σε όσους «παραμύθιαζαν» τον ελληνικό λαό ότι συναποφασίζουν με τους Γερμανούς και τους Γάλλους και ότι πλέον η ελληνική οικονομία είναι ισχυρή και στην καρδιά της Ευρώπης. Στο βιβλίο μου «Η Σαστισμένη Ευρώπη», αρκετά χρόνια πριν, έχω περιγράψει με ακρίβεια όσα τώρα συμβαίνουν. Είναι βεβαίως υπόθεση της Γερμανίας. Μάλιστα σήμερα έχει και ένα σκληρό πυρήνα χωρών –δορυφόρων , κάτι που δεν είχε πριν λίγα χρόνια.

Η Γαλλία στο προσεχές μέλλον θα πρέπει και αυτή να αποφασίσει με κάποιο τρόπο για το πώς θα πορευθεί.

Μέχρι σε ποιο βαθμό εξαρτάται η οικονομική προοπτική της Ευρωζώνης με το πολιτικό μοντέλο της;

Απαντώ με μια φράση: Η ελεύθερη αγορά δεν περιορίζει τη Δημοκρατία , τη διαλύει!

Λίγα μόλις χιλιόμετρα από το κέντρο του Παρισιού, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι είναι καταδικασμένοι στην ανεργία και στην απόλυτη φτώχεια. Θυμάστε τις κοινωνικές εξεγέρσεις του 2005 στα προάστια της γαλλικής πρωτεύουσας. Οι τεράστιες οικονομικές ανισότητες θα πυροδοτήσουν ανεξέλεγκτες κοινωνικές συγκρούσεις;

Νομίζω ότι με τον ένα ή άλλο τρόπο τελικά οι λαοί αντιδρούν. Τώρα ας ευχηθούμε ότι η αντίδραση δεν θα οδηγήσει σε λάθος κατεύθυνση όπως πάμπολλες φορές στο παρελθόν. Όμως η Ιστορία είναι ανοικτή και κανένας δεν μπορεί να προβλέψει τις κοινωνικές εξελίξεις, μάλιστα σε μια τόσο αβέβαιη εποχή όπως η σημερινή.

Advertisements

One thought on “ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ: Η ελεύθερη αγορά δεν περιορίζει τη δημοκρατία, τη διαλύει!

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s